చీనాబ్ జలాలపై భారత్ పట్టు.. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంలో వేగం!
- – భారీ జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులపై కేంద్రం ప్రత్యేక దృష్టి
- నాలుగు ప్రాజెక్టులతో 3,014 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తికి ప్రణాళిక
- – సింధు జలాల ఒప్పందం నిలిపివేతతో మారిన పరిణామాలు
- – పాకిస్థాన్‌కు వ్యవసాయ, తాగునీటి అవసరాలపై ఆందోళన
జమ్మూ కాశ్మీర్, నవంబర్ 9 (సేనాని ప్రతినిధి): చీనాబ్ నదిపై జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణాన్ని భారత్ వేగవంతం చేస్తుండటంతో దక్షిణాసియాలో జలవనరుల అంశం మరోసారి చర్చనీయాంశంగా మారింది. జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో నదిపై నిర్మిస్తున్న కీలక ప్రాజెక్టులను త్వరితగతిన పూర్తి చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రత్యేక దృష్టి సారించింది. కిరు, పాకల్ దుల్, క్వార్, రాట్లే ప్రాజెక్టులు పూర్తయితే మొత్తం 3,014 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేసే సామర్థ్యం అందుబాటులోకి రానుంది. విద్యుత్ అవసరాలను తీర్చుకోవడంతో పాటు నదీ జలాలను సమర్థంగా వినియోగించుకునే మౌలిక సదుపాయాలను బలోపేతం చేసుకోవడం భారత్ లక్ష్యంగా కనిపిస్తోంది. ఈ పరిణామాలు పొరుగు దేశం పాకిస్థాన్‌లో ఆందోళనకు కారణమవుతున్నాయి.
చీనాబ్ నదిపై చేపడుతున్న నాలుగు ప్రాజెక్టులు విభిన్న విద్యుత్ ఉత్పత్తి సామర్థ్యాలను కలిగి ఉన్నాయి. కిరు ప్రాజెక్టు ద్వారా 624 మెగావాట్లు, పాకల్ దుల్ ద్వారా 1,000 మెగావాట్లు, క్వార్ ద్వారా 540 మెగావాట్లు, రాట్లే ద్వారా 850 మెగావాట్ల విద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయాలని ప్రణాళిక రూపొందించారు. వీటిలో పాకల్ దుల్ ప్రాజెక్టు అత్యధిక సామర్థ్యం కలిగి ఉంది. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం పూర్తయితే జమ్మూ కాశ్మీర్‌లో విద్యుత్ కొరతను తగ్గించడంతో పాటు జాతీయ విద్యుత్ అవసరాలకు కూడా తోడ్పాటు లభించనుంది. జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి ద్వారా పర్యావరణానికి తక్కువ నష్టం కలిగించే విద్యుత్ వనరులను పెంపొందించుకోవచ్చనే ఉద్దేశంతో కేంద్రం ఈ ప్రాజెక్టులకు ప్రాధాన్యం ఇస్తోంది.
2025 ఏప్రిల్‌లో పహల్గామ్ ఉగ్రదాడి అనంతరం భారత్ సింధు జలాల ఒప్పందాన్ని నిలిపివేస్తున్నట్లు ప్రకటించింది. అప్పటి నుంచి సింధు నదీ వ్యవస్థ పరిధిలోని జలవనరుల వినియోగం, జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టుల నిర్మాణంపై భారత్ మరింత దృష్టి సారించింది. చీనాబ్ నది పాకిస్థాన్‌కు వ్యవసాయ సాగునీరు, తాగునీటి అవసరాల పరంగా అత్యంత కీలకమైనది. ఈ నది నీటిపై అక్కడి వ్యవసాయ రంగం గణనీయంగా ఆధారపడుతోంది. దీంతో చీనాబ్‌పై భారత్ చేపడుతున్న ప్రాజెక్టుల నిర్మాణం పాకిస్థాన్‌కు కొత్త సవాలుగా మారుతోంది. అయితే భారత్ నదీ జలాలను పూర్తిగా నిలిపివేసిందని లేదా పాకిస్థాన్‌కు నీటి సరఫరాను పూర్తిగా మళ్లించిందని చెప్పడానికి ఆధారాలు లేవు.
సింధు జలాల ఒప్పందంపై ఇరు దేశాల మధ్య న్యాయపరమైన వివాదం కూడా కొనసాగుతోంది. 2026 ఆగస్టు 31న హేగ్‌లోని మధ్యవర్తిత్వ న్యాయస్థానం ఒప్పందం అమల్లోనే ఉందని పేర్కొనగా, ఆ న్యాయస్థానం అధికార పరిధిని భారత్ అంగీకరించలేదు. ఈ నేపథ్యంలో చీనాబ్ నదిపై నిర్మిస్తున్న ప్రాజెక్టుల రూపకల్పన, నీటి నిల్వ సామర్థ్యం, జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి విధానాలు అంతర్జాతీయ స్థాయిలో చర్చకు వస్తున్నాయి. కిరు ప్రాజెక్టు ద్వారా నదీ ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా మళ్లిస్తున్నట్లు నిర్ధారిత సమాచారం లేదు. జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి కోసం నీటిని వినియోగించడం, నదీ ప్రవాహాన్ని పూర్తిగా నిలిపివేయడం రెండూ వేర్వేరు అంశాలని నిపుణులు వివరిస్తున్నారు.
మొత్తంగా చీనాబ్ నదిపై భారత్ చేపడుతున్న జలవిద్యుత్ ప్రాజెక్టులు దేశ ఇంధన భద్రతకు, జలవనరుల వినియోగ సామర్థ్యానికి కీలకంగా మారనున్నాయి. మరోవైపు పాకిస్థాన్‌కు ఈ నది వ్యవసాయ, తాగునీటి అవసరాల దృష్ట్యా అత్యంత ప్రాధాన్యం కలిగి ఉండటంతో ఇరు దేశాల మధ్య జలవివాదం మరింత ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంటోంది. ప్రాజెక్టుల నిర్మాణ పురోగతి, అంతర్జాతీయ ఒప్పందాలపై న్యాయపరమైన పరిణామాలు, భవిష్యత్తులో నీటి వినియోగ విధానం ఇరు దేశాల సంబంధాలపై ప్రభావం చూపే అవకాశముంది. విద్యుత్ ఉత్పత్తి లక్ష్యాలు, నదీ జలాల హక్కులు, అంతర్జాతీయ నిబంధనల మధ్య సమతుల్యత ఎలా కొనసాగుతుందన్నది రానున్న రోజుల్లో ఆసక్తికరంగా మారనుంది.